నీటి యుద్ధాలకు చర్చలే పరిష్కారమా? Can Dialogue Break South India’s Water Deadlock?

August 21, 2026, 6:45 AM IST CNR

నీటి కోసం రాష్ట్రాలు ఎదురెదురుగా నిలబడితే చివరకు గెలిచేది ఎవరు? రైతా, రాజకీయమా, లేక సముద్రంలో కలిసిపోయే ప్రవాహమా? “కలిసుంటే కలదు సుఖం” అన్న సామెతను దక్షిణాది రాష్ట్రాలు ఇప్పుడు జల రాజకీయాల్లో పరీక్షించాల్సిన సమయం వచ్చింది. మహాబలిపురంలో జరిగిన దక్షిణ మండలి సమావేశంలో కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా చేసిన పిలుపు ఇదే ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది. ఏళ్ల తరబడి కోర్టులు, ట్రిబ్యునళ్లు, అభ్యంతరాల మధ్య చిక్కుకున్న నీటి వివాదాలను నేరుగా చర్చలతో త్వరగా పరిష్కరించాలన్న సూచన కొత్త దారికి సంకేతాలిస్తున్నాయి.

సరిహద్దులు దాటే నదులు

కావేరి నుంచి కృష్ణా వరకు దక్షిణ భారత జల వివాదాలకు ఒకే మూల సమస్య కనిపిస్తుంది. నది ఒక రాష్ట్ర సరిహద్దులో పుట్టినా, దాని ప్రవాహం అనేక ప్రాంతాల జీవనాధారంగా మారుతుంది. పైప్రవాహ రాష్ట్రం ప్రాజెక్టులు నిర్మిస్తే దిగువ రాష్ట్రం తన వాటాపై ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది. వర్షపాతం తగ్గిన సంవత్సరాల్లో ఈ వివాదం మరింత తీవ్రమవుతుంది. అందుకే నీటి పంపకం కేవలం ఇంజినీరింగ్ సమస్య కాదు.. వ్యవసాయం, తాగునీరు, నగరాల అవసరాలు, ప్రాంతీయ రాజకీయాలు కలిసిన సంక్లిష్ట అంశం. చర్చలకు శాస్త్రీయ డేటా ఆధారం కాకపోతే ఒప్పందాలు నిలవడం కష్టం.

కావేరి మధ్య నమ్మకం పరీక్ష

కర్ణాటక ప్రతిపాదిస్తున్న మేకెదాటు ప్రాజెక్టు, తమిళనాడు వ్యక్తం చేస్తున్న కావేరి నీటి భద్రత ఆందోళనలు ఈ విరుద్ధ ప్రయోజనాలనే చూపుతున్నాయి. ఒకవైపు నీటిని నిల్వ చేసి సమర్థంగా వినియోగించాలన్న వాదన ఉంటే, మరోవైపు దిగువ రాష్ట్రానికి నిర్ధారిత ప్రవాహం తగ్గుతుందేమోనన్న భయం ఉంది. ఇలాంటి సందర్భాల్లో రాజకీయ హామీలకంటే కొలిచే డేటా, విడుదల షెడ్యూల్, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ కీలకం. పరస్పర నమ్మకం లేకుండా జరిగే చర్చలు తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే ఇస్తాయని గత అనుభవాలు సంకేతాలిస్తున్నాయి. అందుకే పారదర్శక జల లెక్కలు కీలకంగా మారుతున్నాయి.

ముల్లపెరియార్‌లో రెండు ఆందోళనలు

ముల్లపెరియార్ అంశంలోనూ ఇదే సున్నితత్వం కనిపిస్తోంది. కేరళ కొత్త డ్యామ్ ప్రతిపాదనను భద్రత కోణంలో ముందుకు తెస్తుండగా, తమిళనాడు తన నీటి హక్కులు దెబ్బతినకూడదనే పట్టుదలతో ఉంది. ఇక్కడ సమస్య నీటి పరిమాణం ఒక్కటే కాదు… పాత నిర్మాణ భద్రత, కొత్త నిర్మాణంపై నియంత్రణ, భవిష్యత్ విడుదల హామీలు అన్నీ కలిసివున్నాయి. ఒక రాష్ట్రానికి భద్రత, మరో రాష్ట్రానికి నీటి హక్కు రెండూ సమాన ప్రాధాన్యం పొందే ఫార్ములా లేకుండా పరిష్కారం సాధ్యం కాదు. అందుకే సంయుక్త సాంకేతిక పర్యవేక్షణ వంటి వ్యవస్థల అవసరం చర్చనీయాంశంగా మారుతోంది.

కృష్ణా జలాల్లో తెలుగు పట్టు

తెలుగు రాష్ట్రాల విషయానికి వస్తే కృష్ణా జలాల పంపకం మరింత కీలకంగా నిలుస్తోంది. తెలంగాణ ఉప ముఖ్యమంత్రి భట్టి విక్రమార్క తమ రాష్ట్రానికి ప్రత్యేక ప్రయోజనం కాదు, చట్టబద్ధమైన న్యాయ వాటానే కావాలని దక్షిణ మండలి సమావేశంలో స్పష్టం చేశారు. పాలమూరు – రంగారెడ్డి ప్రాజెక్టు, దిగువ ప్రవాహ హక్కులు, ట్రిబ్యునల్‌లోని కేటాయింపులు ఈ వివాదానికి నేపథ్యం. మరోవైపు ఆంధ్రప్రదేశ్ అవసరాలు కూడా వ్యవసాయం, తాగునీటి భద్రతతో ముడిపడి ఉన్నాయి. కాబట్టి రాజకీయ ప్రకటనలకంటే ట్రిబ్యునల్ తీర్పులు, ఉమ్మడి డేటా, అమలు పద్ధతులే దీర్ఘకాల పరిష్కారానికి పునాది.

చర్చలకు చట్టబలం కావాలి

అమిత్ షా సూచించిన చర్చల మార్గానికి ఒక స్పష్టమైన ప్రయోజనం ఉంది. కోర్టు లేదా ట్రిబ్యునల్ ప్రక్రియలు సంవత్సరాలు సాగవచ్చు.. కానీ రాష్ట్రాలు ఒకే టేబుల్‌పై కూర్చొని కనీస అంగీకార అంశాలను ముందుగా పరిష్కరించుకుంటే సమయం ఆదా అవుతుంది. అయితే చర్చ అంటే చట్టబద్ధ హక్కులకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ, హోంశాఖ, అంతర్రాష్ట్ర మండలి, సంబంధిత రాష్ట్రాలు కలిసి నిర్ణయాలకు టైమ్‌లైన్, డేటా షేరింగ్, అమలు పర్యవేక్షణను నిర్దేశిస్తేనే ఈ మోడల్ పనిచేస్తుంది. లేదంటే సమావేశాలు పెరిగినా వివాదాలు అలాగే మిగిలే ప్రమాదం ఉంటుంది.

నదుల అనుసంధానం మరో మార్గమా?

నదుల అనుసంధానం గురించి అమిత్ షా ప్రస్తావించిన విస్తృత దృక్పథం కూడా మరో చర్చను తెరపైకి తెస్తోంది. అధిక జలాలు ఉన్న బేసిన్‌ల నుంచి నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు మళ్లించడం సిద్ధాంతంగా ఆకర్షణీయమే. కానీ “మిగులు నీరు” ఎంత, ఎవరు నిర్ణయిస్తారు, పర్యావరణ ప్రభావం ఏమిటి, రాష్ట్రాల అంగీకారం ఎలా సాధిస్తారు అన్నవి కీలక ప్రశ్నలు. భారీ ప్రాజెక్టులకు ముందు ఉన్న ఆనకట్టలు, కాల్వలు, పంపిణీ వ్యవస్థల సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడం కూడా అవసరం. నీటి భద్రతకు ఒకే మెగా ప్రాజెక్టు కాకుండా బహుస్థాయి విధానం అవసరమనే అభిప్రాయం బలపడుతోంది.

ఇక పరీక్ష అమలులోనే

మహాబలిపురం సమావేశం తర్వాత దక్షిణాది జల వివాదాలు వెంటనే ముగిసిపోయాయని చెప్పే పరిస్థితి లేదు. కానీ పరస్పర సంభాషణకు రాష్ట్రాలు సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించడం ఒక ఉపయోగకరమైన ప్రారంభం. ఇప్పుడు అసలు పరీక్ష సమావేశాల సంఖ్యలో కాదు, నిర్ణయాల అమలులో ఉంటుంది. ప్రతి నదికి విశ్వసనీయ డేటా, కాలపరిమితి ఉన్న చర్చలు, చట్టబద్ధ హక్కులకు గౌరవం, కేంద్రం నిష్పాక్షిక సమన్వయం అవసరం. నీటి యుద్ధాలకు చర్చలే పరిష్కారమా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం కూడా ఇక్కడే ఉంది.. చర్చలు అవసరం, కానీ వాటికి అమలు చేసే వ్యవస్థ తోడైతేనే శాశ్వత పరిష్కారం సాధ్యమవుతుంది.